آیا عصب کشی دندان در بارداری خطرناک است؟

بارداری دوره ای سرشار از تحولات هورمونی است که لثه ها و دندان های مادر را بیش از پیش مستعد التهاب و پوسیدگی های پیش رونده می سازد. بروز درد ناگهانی و عمیق دندان، اغلب مادران باردار را میان دوگانه ترس از درمان های دندانپزشکی و تحمل درد رها می کند. تصور نادرستی وجود دارد که هرگونه اقدام تهاجمی به جنین لطمه می زند؛ با این حال، گایدلاین های معتبر جهانی نظیر انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA) و کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) تأکید دارند که عصب کشی دندان در بارداری در صورت لزوم کاملاً امکان پذیر و بی خطر است.

هنگامی که پالپ دندان دچار آسیب برگشت ناپذیر می شود، دریافت به موقع عصب کشی دندان ایمن ترین گام برای توقف پخش باکتری ها به شمار می رود. تأخیر در مداخله می تواند عفونت را وارد جریان خون کرده و سلامت کلی جنین و مادر را با چالش مواجه کند.

بسیاری از مادران در شرایط بحرانی درد بر سر دوراهی تصمیم گیری برای انتخاب میان عصب کشی یا کشیدن دندان مردد می مانند. کشیدن دندان یک پروسه جراحی است که خونریزی بیشتری دارد؛ بنابراین درمان ریشه دندان طبیعی همواره اولویت درمانی مطلوب تری محسوب می شود.

عصب کشی دندان در دوره بارداری؛ خطر دندان درد در برابر خطر درمان

تحمل درد مزمن و انتشار عفونت فعال در بدن، تهدیدی جدی تر از اجرای پروتکل های استاندارد درمانی در مطب دندانپزشکی به شمار می آید. پاسخ فیزیولوژیک بدن مادر به درد شدید، با ترشح هورمون های استرس زا نظیر کورتیزول و آدرنالین همراه است.

این استرس پایدار می تواند سبب انقباضات زودرس رحمی و نوسانات فشار خون شود. از سوی دیگر، درمان ریشه در بارداری یک مداخله موضعی و کنترل شده است که کانون میکروبی را پیش از نفوذ به بافت های عمیق فک خنثی کرده و مانع ورود سموم به خون می شود.

متخصصان دندانپزشکی با مشاوره و هماهنگی پزشک زنان، کم خطرترین پروتکل ها را به کار می گیرند. درمان ریشه در بارداری مانع از پیشرفت تخریب بافت شده و از آسیب های ساختاری بعدی ممانعت می ورزد، در نتیجه مادر ادامه دوران بارداری را در آرامش سپری خواهد کرد.

ایمن ترین زمان برای درمان ریشه دندان (بررسی سه ماهه اول، دوم و سوم)

هر مقطع از دوران بارداری ملاحظات فیزیولوژیک خاص خود را دارد و برنامه ریزی درمان بر پایه این دوره های زمانی انجام می پذیرد. برای مداخلات غیر اورژانسی، زمان بندی دقیق نقش مهمی در راحتی مادر و حفظ ایمنی اندام زایی جنین ایفا می کند.

عصب کشی در سه ماهه اول و دوم بارداری

در سه ماهه اول، ارگانوژنز یا تشکیل اندام های حیاتی جنین در حال وقوع است؛ بنابراین مداخلات اختیاری و غیراورژانسی به تعویق می افتند. با این وجود، اگر مادر دچار درد حاد یا آبسه باشد، مداخله اورژانسی عصب کشی در سه ماهه اول و دوم بدون تأخیر انجام می شود تا تب و شوک عفونی مهار گردد.

از طرفی، سه ماهه دوم به عنوان ایده آل ترین و ایمن ترین زمان برای انجام عصب کشی دندان در بارداری شناخته می شود. در این بازه زمانی، حالت تهوع فروکش کرده، اندام زایی جنین تکمیل شده و حجم شکم هنوز مانع نشستن راحت روی یونیت دندانپزشکی نیست.

ملاحظات درمانی در سه ماهه سوم

در سه ماهه سوم، نشستن طولانی مدت به حالت خوابیده روی یونیت ممکن است سبب فشار رحم به سیاهرگ بزرگ زیرین (ورید اجوف تحتانی) شود. این فشار می تواند افت فشار خون وضعیتی و سرگیجه ناگهانی را در مادر باردار به همراه داشته باشد.

آیا عکس برداری (رادیوگرافی) با اشعه ایکس به جنین آسیب می زند؟

ترس از پرتوهای رادیولوژی یکی از موانع اصلی تمایل مادران به درمان های اندودانتیک است. در دندانپزشکی نوین، دوز تابش اشعه ایکس تشخیصی بسیار محدود و متمرکز بر فک است و با پرتوهای پرخطر پزشکی عمومی تفاوت فاحش دارد.

با به کارگیری سنسورهای دیجیتال مدرن، میزان اشعه به کسری از ثانیه کاهش یافته است. انجام اصولی عکس رادیولوژی دندان در بارداری به منظور مشاهده دقیق طول کانال و نوک ریشه ضروری بوده و بر اساس شواهد معتبر، خطر نقص جنینی ایجاد نمی کند.

استفاده از پوشش های محافظ نظیر روپوش سربی و محافظ تیروئید به عنوان یک احتیاط مضاعف استاندارد برای محافظت در برابر پرتوهای پراکنده انجام می گیرد. به این ترتیب، عکس رادیولوژی دندان در بارداری بدون کوچک ترین خطر بالینی اطلاعات مورد نیاز دندانپزشک را مهیا می سازد.

داروی بی حسی مجاز دندانپزشکی در دوران بارداری (لیدوکائین با دوز کنترل شده)

تحمل پروسه درمان ریشه بدون مهار درد، استرس شدیدی ایجاد می کند که برای سلامت جنین زیان بار است. ایجاد بی دردی موضعی کامل، اصلی اساسی در انجام ایمن عصب کشی دندان در بارداری به شمار می رود.

داروی انتخابی و استاندارد طلایی در این دوره، لیدوکائین ۲ درصد به همراه اپی نفرین به نسبت ۱ به ۱۰۰,۰۰۰ است. اپی نفرین با دوز کنترل شده موجب انقباض موضعی عروق شده و مانع از ورود سریع لیدوکائین به جریان خون عمومی مادر و جفت می گردد.

این ترکیب در رده ایمنی بی حسی دندانپزشکی در بارداری قرار گرفته و بیشترین پایداری بافتی را فراهم می آورد. دندانپزشک با آسپیراسیون دقیق سرنگ و تزریق حداقل دوز لازم، اثربخشی کامل بی حسی دندانپزشکی در بارداری را تضمین می کند.

آنتی بیوتیک ها و مسکن های بی خطر بعد از عصب کشی

کنترل التهاب پس از تمیزسازی کانال ها، مستلزم تجویز داروهای تاییدشده و بی خطر است. نخستین و مطمئن ترین انتخاب دارویی برای مهار درد پس از درمان، استامینوفن ساده است که در مقادیر مجاز، هیچ خطری متوجه سلامت جنین نمی کند.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی نظیر ایبوپروفن، ناپروکسن یا آسپرین نباید از هفته بیستم به بعد خودسرانه مصرف شوند. این داروها در نیمه دوم بارداری می توانند باعث کاهش مایع آمنیوتیک و بسته شدن زودرس مجرای شریانی در قلب جنین گردند.

در مواردی که باکتری ها بافت اطراف دندان را درگیر کرده باشند، آنتی بیوتیک های رده ایمن نظیر پنی سیلین، آموکسی سیلین و کلیندامایسین تجویز می شوند. از سوی دیگر، داروهایی مانند تتراسایکلین به دلیل ایجاد تغییر رنگ دائمی استخوان ها و جوانه دندان های جنین، مطلقاً ممنوع هستند.

عوارض تحمل عفونت و درد برای مادر و جنین

انباشت عفونت درمان نشده در ریشه دندان صرفاً به محدوده فک ختم نمی شود. سیستم ایمنی مادر برای مقابله با هجوم باکتری های بی هوازی ناچار به فعال سازی سایتوکاین های التهابی در سراسر سیستم گردش خون خواهد شد.

عفونت پالپ دندان می تواند پیامدهای ناگواری برای سلامت بارداری ایجاد کند، از جمله:

• تحریک گیرنده های رحمی و افزایش نرخ زایمان زودرس ناشی از التهاب باکتریایی.
• تولد نوزاد با وزن بسیار کم به سبب اختلال در تغذیه و استرس مداوم بدنی مادر.
• گسترش چرک به بافت های عمقی صورت و فضا های گردنی که نیازمند بستری و جراحی اورژانسی است.
• ناتوانی در غذا خوردن منظم مادر و افت کیفیت خون رسانی و مواد مغذی به جفت.

نتیجه گیری

عصب کشی دندان در بارداری اقدامی ضروری و نجات بخش است که بر پایه پروتکل های بالینی، خطری برای سلامت جنین به همراه ندارد. به تعویق انداختن مداخله دندانپزشکی به بهانه بارداری، مادر را در معرض خطرات عمیق تر عفونت فراگیر و دردهای ناتوان کننده قرار می دهد. با انتخاب زمان بندی صحیح، به کارگیری محافظ های پرتوتابی و مصرف داروهای تاییدشده توسط دندانپزشک، می توان دندان آسیب دیده را حفظ کرد و دوران بارداری را با خیالی آسوده پشت سر گذاشت.

سوالات متداول

آیا استفاده از دهان شویه کلرهگزیدین برای ضدعفونی دندان در دوران بارداری بدون ضرر است؟

بله، استفاده از دهان شویه کلرهگزیدین با تجویز کوتاه مدت دندانپزشک برای کاهش بار میکروبی مجاز است؛ زیرا این محلول جذب سیستمیک ناچیزی در بدن دارد و به جنین آسیبی نمی رساند.

در صورتی که درد دندان در نیمه شب رخ دهد، مادر باردار چه اقدام ایمنی می تواند انجام دهد؟

شستشوی ملایم دهان با محلول آب نمک ولرم، قرار دادن کمپرس سرد غیرمستقیم روی گونه و مصرف تک دوز استامینوفن ساده مطمئن ترین اقدامات اولیه تا زمان دسترسی به دندانپزشک است.

آیا تزریق داروی بی حسی لیدوکائین مانع شیردهی بلافاصله پس از زایمان می شود؟

خیر، نیمه عمر داروی لیدوکائین در بدن بسیار کوتاه است و این ترکیب با غلظت بسیار ناچیزی در شیر مادر ترشح می شود؛ بنابراین پس از درمان عصب کشی هیچ منعی برای تغذیه نوزاد با شیر مادر وجود ندارد.